"Rào cản thực sự không phải cơ thể, mà là sự thiếu hụt trí tưởng tượng" Đa Phục: Chinh phục khoảng cách, giúp người khuyết tật tận hưởng thế giới cùng Hứa Tây Phác

Một ngày, tôi trở thành "người khuyết tật"

Tôi thức dậy vào một ngày bình thường, chuẩn bị ra khỏi nhà nhưng phát hiện mình không thể bước chân ra ngoài cửa.

Bên ngoài nhà không có bất kỳ con đường nào dành cho tôi. Thế giới này được xây dựng cho những người "bình thường" có thể bay. Họ tự do bay lượn trên không trung, học tập và làm việc một cách dễ dàng, rồi đáp xuống những nhà hàng và rạp chiếu phim nằm ở những nơi mà tôi không thể tiếp cận. Dĩ nhiên, họ sẽ không xây dựng đường sá hay thang máy cho số ít người như tôi phải đi bộ. Mặc dù chúng tôi cũng có thể dùng trực thăng, nhưng không phải nơi nào cũng có sân đỗ. Chỉ riêng việc tìm một nhà vệ sinh dành cho "người đi bộ" cũng đủ khiến cả gia đình mệt mỏi.

Tôi thích ở trong nhà hơn. Ít nhất, bàn ghế và phòng tắm ở đây đều được đặt trên mặt đất. Tôi có thể tự do chạy nhảy bằng đôi chân của mình, sống thoải mái hơn và không gây phiền phức cho người khác.

May mắn thay, đó chỉ là một giấc mơ.

Trong giấc mơ ấy, tôi vẫn là tôi. Nhưng khi một người khỏe mạnh với đôi chân bình thường bị đặt vào một môi trường hoàn toàn khác biệt, tôi lại trở thành một người khuyết tật.

"Rào cản" thực chất là một khái niệm tương đối. Vậy điều gì mới là rào cản thật sự? Đối với những người được gọi là khuyết tật, liệu rào cản nằm ở cơ thể khác biệt của họ, hay nằm ở một môi trường đầy chướng ngại khiến họ khó có thể bước đi?

Đó chính là câu hỏi mà Hứa Tây Phác, nhà sáng lập công ty Đa Phục Chinh Phục, muốn mỗi người chúng ta cùng suy ngẫm.

Trước khi thành lập Đa Phục, Hứa Tây Phác là một đạo diễn phim tài liệu. Ông không đặc biệt quan tâm đến các vấn đề của người khuyết tật và cũng chưa từng nghĩ tới việc thành lập doanh nghiệp. Bởi với ông, điều quan trọng là giải quyết bài toán dịch vụ không rào cản; còn hình thức thực hiện là gì thì không quá quan trọng.

Những giấc mơ bị chặn lại bởi chiếc xe lăn

Mười hai năm trước, bà ngoại của Hứa Tây Phác bắt đầu phải sử dụng xe lăn, và cuộc sống của cả gia đình từ đó thay đổi hoàn toàn.

Lúc ấy, ông mới nhận ra môi trường xung quanh mình kém thân thiện đến mức nào đối với người khuyết tật. Ông bắt đầu tìm hiểu các dịch vụ vận chuyển không rào cản trong và ngoài nước, nhưng những gì tìm thấy phần lớn đều là các lời phàn nàn và đánh giá tiêu cực.

Ông không hiểu vì sao một dịch vụ thiết yếu như vận chuyển cho người khuyết tật lại tồn tại nhiều vấn đề đến vậy.

Sau một thời gian nghiên cứu, Hứa Tây Phác phát hiện nguyên nhân nằm ở chỗ phần lớn các dịch vụ hiện nay đều phụ thuộc vào trợ cấp của nhà nước, hoạt động theo mô hình công lập dân doanh. Thiếu cơ chế thị trường thúc đẩy cạnh tranh và cải tiến, chất lượng dịch vụ khó có thể phát triển theo nhu cầu thực tế của người sử dụng.

Với quyết tâm mạnh mẽ, ông quyết định tự mình bắt tay vào làm.

Đa Phục Chinh Phục ra đời với mục tiêu cung cấp những dịch vụ thực sự phù hợp với nhu cầu của người gặp khó khăn trong việc di chuyển.

Ngay từ đầu, Hứa Tây Phác đã kiên định với nguyên tắc không nhận trợ cấp của chính phủ, mà chỉ dựa vào chất lượng dịch vụ để giành được sự tin tưởng của khách hàng.

• "Tôi thường tự hỏi, phải làm tốt đến mức nào thì khách hàng mới sẵn sàng bỏ tiền ra sử dụng dịch vụ của mình?"

Vì vậy, ngay từ những ngày đầu thành lập, Đa Phục chỉ sử dụng những dòng xe đạt tiêu chuẩn cao nhất và được cải tạo tối ưu. Chỉ những chiếc xe như vậy mới có đủ không gian để đáp ứng mọi loại xe lăn.

Nhưng rồi ông lại nhận ra một vấn đề khác.

Nhiều người muốn sử dụng dịch vụ của Đa Phục, nhưng nhà họ không có thang máy. Họ không thể vượt qua "quãng đường cuối cùng" để rời khỏi nhà.

Từ đó, ngoài dịch vụ vận chuyển thông thường, Đa Phục bắt đầu triển khai thêm dịch vụ thang tự động leo cầu thang.

• "Thực ra trước đây không phải không có thiết bị leo cầu thang. Chính phủ cũng từng cho thuê. Nhưng vấn đề là không có quy trình vận hành tiêu chuẩn, thậm chí còn dẫn đến những bi kịch đau lòng."

Ông kể lại một câu chuyện khiến mình day dứt mãi.

Có lần, một cô gái thuê thiết bị leo cầu thang từ chính phủ mang về nhà và nhờ anh trai vận hành để đưa mẹ xuống lầu. Không may, do thao tác bất cẩn, người mẹ bị ngã và tử vong. Cuối cùng, người anh trai bị tuyên án tù.

• "Ai mới là người đáng phải chịu trách nhiệm?" Hứa Tây Phác tự hỏi. "Theo tôi, chính hệ thống mới là thứ có vấn đề."

Ông giải thích rằng tại Đa Phục, một nhân viên mới phải trải qua ba tuần đào tạo, vượt qua kỳ sát hạch, rồi tiếp tục thực tập ít nhất hai tháng mới được phép vận hành thiết bị cho khách hàng. Trong khi đó, mô hình cho thuê trước đây chỉ yêu cầu người dân ký xác nhận đã đọc hướng dẫn sử dụng rồi mang máy về nhà, thậm chí còn để người không được đào tạo trực tiếp vận hành.

• "Đây chỉ là một trong rất nhiều ví dụ cho thấy chẳng mấy ai thật sự quan tâm đến nhu cầu của người khuyết tật. Giống như kiểu 'tôi đã cho bạn rồi, thế là đủ'. Nhưng không ai thực sự quan tâm họ cảm thấy thế nào."

Nói đến đây, ông lắc đầu buồn bã.

Từ xe lăn đến những cuộc phiêu lưu không giới hạn

Người cao tuổi và người khuyết tật có thể gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, nhưng thế giới nội tâm của họ không khác gì những người khác.

Họ cũng muốn ra ngoài gặp gỡ bạn bè.

Muốn đi du lịch.

Muốn khám phá thế giới.

Muốn trải nghiệm những điều mới mẻ.

Hứa Tây Phác cho rằng những dịch vụ "vận chuyển theo chiều dọc" không chỉ dừng lại ở thang leo cầu thang.

• "Vận chuyển theo chiều dọc có thể đi xa đến đâu?"

Ông thường đặt câu hỏi như vậy.

• "Nếu khi nghe câu hỏi đó mà bạn không nghĩ tới máy bay, thì có phải sâu trong suy nghĩ, bạn chưa từng tin rằng người khuyết tật cũng có quyền lên máy bay hay không?"

Đó là một câu hỏi thẳng thắn nhưng đầy sức nặng.

Rào cản thật sự là sự thiếu hụt trí tưởng tượng

Năm 2016, Hứa Tây Phác thành lập công ty chị em của Đa Phục mang tên Đa Phục Kỳ Nghỉ.

Từ những chuyến đi nửa ngày, một ngày, hai ngày cho tới những hành trình kéo dài hơn mười ngày, Đa Phục bắt đầu đưa người dùng xe lăn đi khắp nơi.

Họ làm gốm ở Oanh Ca, dạo phố cổ Cửu Phần, ngắm hoa kim châm ở Hoa Liên, tham quan ruộng muối ở Đài Nam.

Thậm chí, họ còn đặt chân tới cao nguyên Thanh Hải – Tây Tạng, nơi mà ngay cả nhiều người khỏe mạnh cũng chưa từng có cơ hội ghé thăm.

Trước khi đại dịch bùng phát, Đa Phục còn lên kế hoạch cho các chuyến du lịch Nhật Bản.

Những điều ấy từng bị xem là không tưởng.

Tương tự như vậy, ngày nay không ít người dùng xe lăn đã có thể tham gia lặn biển.

Có người phải mang theo bình oxy.

Có người phải trải qua quá trình tập luyện kéo dài.

Nhưng cuối cùng, họ vẫn có thể lặn xuống độ sâu năm mét dưới mặt nước.

Nhiều người còn lấy được chứng chỉ lặn quốc tế và xem lặn biển như một hoạt động phục hồi chức năng thường xuyên.

Trong làn nước biển, lực nổi giúp họ tạm quên đi những giới hạn của cơ thể, tự do bơi lội như bất kỳ ai khác.

Đa Phục cũng giúp thực hiện một giấc mơ khác mà trước đây gần như không ai nghĩ tới: để người khuyết tật tham gia lễ rước Mẫu Đại Đế.

Trong hơn một thế kỷ, người khuyết tật gần như không thể tham gia lễ rước. Không phải vì họ không muốn, mà vì chưa từng có ai nghĩ tới việc giải quyết những nhu cầu cơ bản như ăn uống, vệ sinh và di chuyển trên suốt hành trình.

Để thực hiện điều đó, Hứa Tây Phác không chỉ mất rất nhiều công sức thuyết phục ban tổ chức, mà còn dành nửa năm liên hệ với từng địa điểm mà đoàn xe lăn sẽ đi qua từ Đài Trung, Chương Hóa đến Gia Nghĩa.

Mỗi lần mở đăng ký, số chỗ đều được lấp đầy gần như ngay lập tức.

Ngày nay, những người khuyết tật "chui kiệu" đã trở thành một phần quen thuộc trong lễ rước Mẫu hằng năm. Các tổ chức chính thức tham gia nâng kiệu, còn những tín đồ dùng xe lăn cũng có thể hoàn thành toàn bộ hành trình một cách an toàn và trọn vẹn, trở về với niềm hạnh phúc tràn đầy trong lòng.

Hứa Tây Phác thường lặp lại một câu hỏi:

• "Người khuyết tật thật sự không thể ra khỏi nhà, hay chính sự thiếu hụt trí tưởng tượng của chúng ta đã ngăn cản họ?"

"Tôi không bán du lịch, tôi bán sự chờ đợi"

Dù các chương trình du lịch của Đa Phục rất thành công, Hứa Tây Phác không xem mình đang kinh doanh du lịch.

Ông nói:

• "Chúng tôi bán cảm giác chờ đợi."

Khi một người cao tuổi hay một người khuyết tật biết rằng vài tháng nữa mình sẽ có một chuyến đi đáng mong đợi, họ sẽ có động lực chăm sóc sức khỏe, duy trì tinh thần và tiếp tục hướng về tương lai.

Điều đó cũng giúp những người chăm sóc được thở phào, tạm rời khỏi áp lực thường trực để trở lại với cuộc sống của chính mình.

Là người từng trực tiếp chăm sóc người thân, Hứa Tây Phác hiểu rất rõ nhu cầu của cả hai phía.

Vì vậy, Đa Phục còn đào tạo đội ngũ "quản gia không rào cản" đồng hành trong suốt chuyến đi, hỗ trợ cả người được chăm sóc lẫn người chăm sóc, giúp mọi người thật sự được tận hưởng hành trình.

Một ngày nào đó, tất cả chúng ta đều sẽ cần đến dịch vụ không rào cản

Hứa Tây Phác nhiều lần nhấn mạnh:

• "Một xã hội chỉ lấy người khỏe mạnh làm trung tâm không phải là một xã hội khỏe mạnh."

Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, Đài Loan là một trong những nơi có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Trong tương lai không xa, dịch vụ không rào cản sẽ không còn là nhu cầu của một nhóm nhỏ, mà trở thành nhu cầu chung của toàn xã hội.

Những gì Đa Phục đang làm hôm nay không chỉ dành cho người khuyết tật.

Đó cũng là sự chuẩn bị cho tương lai của tất cả chúng ta.

Bởi rồi sẽ đến một ngày, mỗi người đều có thể cần một chiếc xe lăn, một thang nâng, hay một bàn tay hỗ trợ để tiếp tục bước ra thế giới.

Và khi ấy, điều cần được loại bỏ không chỉ là những bậc thềm hay cánh cửa quá hẹp.

Điều cần được tháo gỡ trước tiên có lẽ là những giới hạn trong cách chúng ta tưởng tượng về người khác.